|
KULLANIM YOLLARI
Esrar ufalanmış halde sigara içine sarılabildiği gibi küçük toprak halinde özel pipo yada kabak denilen nargile ile de içilebilir.Kolay anlaşılabilecek kokusunun gizlenmesi için kokulu maddeler katıldığı olur.Esrarın dumanının oldukça karakteristik bir yapısı vardır.
Madde kullanımına özgü GÖRÜŞME İLKELERİ
Esrar kullanımının,yaşamı üzerindeki olumsuz etkini anlamasına yardımcı olun.Kişiler bulundukları yerle olmak istedikleri yer arasındaki ayrımı fark ettikçe değişim yönünde motive olurlar.Olumsuz etkiler henüz ortaya çıkmasa da kullanım tehlikeli düzeyde olabilir.Tehlikeli düzeyde kullanımın ne olduğu anlatılmalıdır.
Tartışmaktan kaçının.Tartışma beraberin de savunmayı gerektirir.Esrar içme ve kullanma davranışında bir değişiklik oluşturmaz.
Yargılayıp,suçlamayın.
Etiketlerseniz tümden kaybedebileceğiniz için bağımlı,esrarkeş gibi sözcüklerle etiketlemeyin.
Başarma umudu olmayan kişiler değişme yönünde adım atamayacağını düşünerek kendine güvenmesini sağlayın.
Onu yetişkin,kendi kararlarını verip bu kararların sorumluluğunu taşıyacak kişi olarak görerek uygun davranış göstermesi için esrar kullanımı ile ilgili sorunların sorumluluğunu kendisine bırakın.Yaşadığı sorunların ve gördüğü zararların farkına varmasını sağlayın.İkna etmeye çalışmayın.
Tedaviye ilişkin çeşitli alternatifler sunarak onun karar vermesini sağlayın.
Alınan bilgiler doğrultusunda yapılacak olanlar:
Öncelikle aile üyesine ya da yakınına söz konusu madde ve bu maddeyi kullananların genel davranış biçimi hakkında bilgi verin.
Kullanılan miktarda maddenin zararlı olduğunu aile üyesine yaparak bunu kişiye iletmesini söyleyin.
Madde etkisinde olmadığı zaman konuşmaları gerektiğini hatırlatın.
Görüşmek için davetinizi ona iletmelerini söyleyin.
Bir aile büyüğünün devreye sokulmasını önerebilirsiniz.
Onun sorumluluklarını yüklenmemelerini,onun yetişkin gibi davranışlarının sorumluluğunu almasını sağlamalarını söyleyin.
Yukarıda yer alan önerilerinizden hiç bir sonuç alınamayacaksa,aileye onu bir anlamda köşeye sıkıştırmaları gerektiğini anlatabilirsiniz.(Parasını kesmek,gerekirse evi terk etmesini istemek gibi.)
Sorunun çözülmesinin uzun zaman alabileceğini bunun için sabırlı olmaları gerektiğini hatırlatın.
Onun isteği olmadan zorla bıraktırmaya çalışmanın hiç bir yararı olmadığını belirtin.
Tüm bunlara rağmen bir şey yapılamıyorsa,zorla tedavi etmenin imkanı olmadığı için kişinin kendi durumunun farkına varmasını bekleyeceksiniz.
MADDE KULLANICILARININ ÖZELLİKLERİ
Yapılan araştırmada madde kullanıcılarının genel özellikleri
şu şekilde sıralanmıştır :
Toplum dışı, toplumla sorunları olan kişiler
Aile ile sorunları olan kişiler
Sorunlarla başa çıkamayan,
Mücadele gücü olmayan
Güvensiz, güvenilmeyen, anlaşılması güç
Özbakımları düşük, zayıf bitkin, hastalıkları kişiler
Tanımlamalar genel olarak değerlendirildiğinde hasta ve suçlu olarak iki ayrı eksenin varlığı dikkat çekicidir.
Etiyoloji
Bağımlılık davranışın oluşumunda, birçok etken rol almaktadır.
a) Psikolojik etkenler b) Kalıtımsal etkenler c) Biyolojik etkenler
d) Sosyokültürel etkenler e) Aile f) Kişilik g) Diğer etkenler
Mezolimbik Dopamin Yolu ve Ödülün Psikofarmakolojisi :
Beyindeki ödüle ait en son belirlenen ortak yol, mezolimbik dopamin yolu olarak varsayılır. Bazıları bunu beynin “zevk merkezi”, dopamini de “sinir ileticisi” olarak değerlendirir. Mezolimbik dopamin nöronlarının, dopamin salgılamasını tetiklemek için, entelektüel faaliyetlerden atletik faaliyetlere, bir senfoniyi dinleyip haz duymaktan, orgazm yaşamaya kadar pek çok doğal yol vardır. Bunlara bazen “doğal sarhoşluk” denir. Bu tip doğal sarhoşluklara araç olan, mezolimbik yolun girdileri, doğal yollarla ortaya çıkan maddelerin inanılmaz bir şekilde ilaç olarak kullanılabilme özelliğini de kapsar. Beynin kendi morfin/eroininden (endorfinler) marihuannası (anadamid) ve beynin kendi nikotininden (asetilkolin) kokain ve anfetaminine (dopaminin kendisi) kadar tüm maddeler bu özelliği açıkça gösterir.
Doğada varolan ve kötüye kullanılan birçok psikotropik uyşturucunun sıklıkla, doğal yollarla ortaya çıkandan daha patlayıcı ve daha çok zevk veren şekilde, dopamin salgılanmasına neden olacak son bir yolu vardır. Bu uyuşturucular, beynin kendi nörotransmiterlerini atlayıp, doğrudan kendi reseptörlerini uyararak dopamin salınımına yol açarlar. Beyin, kötüye kullanılan uyuşturuculara benzeyen nötoransmitterleri kullandığı için, kişinin ödülünü doğal yoldan kazanması gerekli değildir. Kısa vadede ve beynin sinir sistemi yoluyla elde edilen sarhoşluk yerine, istendiğinde uyuşturucu maddenin kötüye kullanılmasıyla çok yoğun bir ödül, elde edilebilir. Ancak, doğal sarhoşluktan farklı olarak, uyuşturucu madde katkılı ödül, postsinaptik limbik dopamin 2 (D2) reseptörlerinin mükemmel bir şekilde dopaminle beslenmesine neden olur.
Akut Entoksikasyon
Hafif öfori,
Rahatlama,
Zaman algısında şaşmalar,
Sıradan duygusal deneyimlerin yoğunlaşması gibi algısal değişiklikler,
Öznel bir yükseklik deneyimi,
İstenmeyen etkiler :
Anksiyete
Panik Reaksiyon
Depresyon
Flasback deneyimleri
Paranoya
Görsel varsanlar
Delirme korkusu
Hafıza:
Esrar kullanımından sonra en sık bozulan işlevlerden biridir.
Kazanma (öğrenme), depolama (hafıza) gibi değişik yetenekler incelenmiş ve esrarın en sık hafızayı etkilediği gösterilmiştir.
Kısa zamanlı hafıza (rakam testi) üstüne etkileri doza bağımlıdır.
Esrar ; bilgiyi öğrenmeyi, odaklamayı ve konsantrasyonu etkiler.
Esrar, kısa dönem hafızanın, uzun dönem hafızaya dönüştürülmesini etkiliyor görünmektedir.
Esrar yaratıcı düşüncede ve sanatsal yaratıcılıkta ilerleme sağlamaz.
Esrar Entoksikasyonu :
Entoksikasyon DSM IV’ de bir sendrom olarak tanımlanmıştır ; esrar kullanımından hemen sonra ortaya çıkar ve taşikardi ve belirli psikolojik belirtilerin kullanımından 2 saat içinde görülmesi ile aynı süre içinde fiziksel belirtilerden en az ikisinin (konjuntival hiperemi, artmış iştah, ağız kuruluğu gibi) ile karakterizedir.Entoksikasyon sırasında şekil, ses, tat, renklerin algıları değişir. Fikirler birbirlerinden bağımsız olarak hızlı bir şekilde değişirler ve konudan konuya geçerler. Kişi ya içine kapanık olur ya da daha konuşkan hale gelir. Mizaç değişiklikleri belirgindir : hafif bir öforiden anksiyete ve depresyona kadar geniş bir kümelenme gösterir. Sorunlar daha önemsiz gelir. Sersemlik ya da aşırı hareketlilik gözlenir. Zaman yavaş geçiyor gibi algılanır. Kişiler esrar etkisi altında iken zamanlarını kitap okuyarak ya da müzik dinleyerek geçirirler.
Esrar Bağlı Görülen Diğer Psikiyatrik Tablolar:
Flashback Sendromu:
Flashback, madde etkisi altında yaşanmış deneyimlerin geçici olarak tekrar tekrar yaşanması ve duygusal içeriğin tekrar algılanmasını içermektedir. Karakteri, şiddetli ve süresi değişkendir ; saniyelerden, saatlere varan sürede olabilmekte veya hoşa giden ya da korkutucu nitelikte olmaktadır.
Anksiyete Bozuklukları :
Esrar için bildirilen en sık yan etkiler anksiyete reaksiyonları, panik ataklar ve değişen şiddette depresif epizodlardır.
Kronik Esrar Kullanımı (Amotivasyonel Sendrom) :
Amotivasyonel sendrom esrar kullananlarda tanımlanmış geniş anlamıyla ilgisizlik, apati, ve asosyal davranışı içermektedir. Bu etkilerin bir kısmı genel olarak diğer SSS depresanlarında da görülmektedir. Bu yüzden esrara mal edilmiş bir amotivasyonel sendromdan bahsedilmesinin ne kadar doğru olduğu tartışılmalıdır.
Bu kişiler kronik olarak yüksek doz esrar kullanmakta ve bulgular olarak apati, amaca yönelik aktivitede de azalma, yeni sorunlarla başa çıkmalarında yetersizlikten bahsedilmektedir. Bu kişilerin kendilerine özgü kişisel alışkanlıkları değişir, ilgileri çabuk kaybolur ve muhakeme bozukluğu ile ilişki kurma yetilerinde gerileme gözlenir. Ergenlerde okul başarısı belirgin olarak düşmektedir.
Yoksunluk Sendromu :
Yoksunluk :
Salivasyon, göz yaşarması, ishal, artmış vücut ısısı, anoreksi, kilo kaybı, tremor, terleme, uyku sorunları gözlenen yoksunluk bulgularıdır. Bu yoksunluk bulguları son esrar içiminden 48 saat sonra belirgin olarak azalır ; ancak uyku bozuklukları haftalarca devam eder.
Kronik esrar kullanımından sonra ani kesilmesi ile mide bulantısı, kas ağrıları, huzursuzluk, sinirlilik, depresyon ve uykusuzluk görülmüştür.
KAYNAKLAR:
1) ESRAR; Etkileri ve Bağımlılığı
Doç.Dr. duran Çakmak, Dr. Refhan Balkan, Dr. cem Tüz |
