|
ANOREKSİYA NERVOZA
Anoreksiya nervoza genellikle 10-30 yaşlar arasında başlar. On üç yaşından sonra hastalığın başlama sıklığı artar; 17-18 yaşlarda maksimum maksimum sıklığa ulaşır. Hastaların % 85’inde başlangıç 13-20 yaşlar arasındadır. Bazı anoreksiya nervoza hastaları, 10 yaşından önce pika ya da sık sindirim problemi yaşayan kişilerdir.
Kilo kaybetmeye yönelik yersiz davranışların çoğu gizli olarak yapılır. Anoreksiya nervoza hastaları çoğunlukla aileleriyle birlikte ya da halka açık yerlerde yemek yemeyi reddederler. Kilo vermeleri toplam gıda alımlarında ve özellikle yüksek karbonhidrat içeren ve yağlı gıdaların oranlarındaki şiddetli bir azaltmayla gerçekleşir.
Ne yazık ki iştah kaybı anlamına gelen “anoreksi” sözcüğü bir yanlış adlandırmadır, çünkü hastalığın geç dönemlerine kadar iştah kaybı oldukça nadirdir. Yemek tarifi toplama ve başkaları için özenli sofralar kurma tutkuları yoğun olarak yiyecek düşündüklerinin delilleridir. Bazı hastalar yiyecek alımındaki istemli kısıtlamayı sürekli olarak kontrol edemez ve tıkınırcasına yeme atakları olur. Bu ataklar genellikle gizlidir ve sıklıkla geceleri olur. Yeme ataklarını sıklıkla istemli kusmalar izler. Hastalar kilo vermek için laksatif hatta diüretik kullanırlar. Ritüelistik egzersizler, aşırı bisiklete binme, koşma ve yürüme sık görülen aktivitelerdir. Bu bozukluğa sahip kişiler yiyeceklerle ilgili garip davranışlar sergiler. Evin her yerine yiyecekler saklarlar ve genellikle ceplerinde, cüzdanlarında çok miktarda şekerleme taşırlar. Yemek yerken peçetelerine atmaya ya da ceplerine saklamaya çalışırlar. Yemeklerini çok küçük parçalar halinde keseler ve yiyecek parçalarını tabakta yeniden yerleştirmek için büyük zaman harcarlar. Bu garip davranışlarıyla yüzleştirildiklerinde genellikle bunların sıra dışı davranışlar olduğunu inkar eder ya da umursamazca tartışmayı reddederler.
Hastaların tümünde yoğun bir kilo alma ve şişman olma korkusu vardır ve kuşkusuz ki bu durum tedaviye olan ilgisizliklerine hatta dirençlerine katkıda bulunur.
Obsesif-kompulsif davranış, depresyon ve anksiyete literatürde anoreksiya nervoza da görülen en sık psikiyatrik semptomlar olarak geçer. Hastalar katı ve mükemmeliyetçi olma eğilimindedir. Somatik yakınmalar ve özellikle epigastrik rahatsızlık sıktır. Kompulsif hırsızlık genellikle şekerlemeler ya da laksatif çalma ancak bazen de giysi ya da bir başka şey çalmada sıktır.
Birçok ergen anoreksiya nervoza hastası gecikmiş psikososyal seksüel gelişim gösterir, erişkinlerde hastalığın başlamasına paralel olarak cinsel ilgide belirgin bir azalma vardır.
Hastalar genellikle kilo kayıpları gözle görülür hale geldiğinde tıbbi incelemeye alınırlar. Kilo kaybı derinleştikçe hipotermi (35.8 C ye kadar), buna bağlı ödem, bradikardi, hipotansiyon ve lanugo (yenidoğanınkine benzer saç görünümü) gibi fizik belirtiler gözlenir, ve bazı metabolik değişiklikler ortaya çıkar. Bazı kadın anoreksiya nervoza hastaları genellikle kilo kaybının bariz hale gelmesinden daha önce ortaya çıkan amenore ( adet görememe) sayesinde tıbbi incelemeye alınır.
Bazı anoreksiya nervoza hastalarında zorla kusma ya da müshil ve diüretik suistimaline bağlı hipokalemik alkaloz görülebilir. Bozulmuş su diürezi tespit edilebilir.
Had safhada zayıflık dönemine gelmiş anoreksiya nervoza hastalarında EKG deişiklikleri görülür. EKG değişikleri potasyum kayıplarından da olabilir ve ölüme götürebilir. Mide dilatasyonu anoreksiya nervoza nın nadir komplikasyonlarından biridir. Bazı hastalarda aortografide superior mesenterik arter sendromu görülür.
DSM-IV iki tip anoreksiya nervoza tanımlar- kısıtlı tip ve tıkınırcasına yiyen/boşaltan tip.
Tıkınırcasına yiyen/boşaltan tip sıktır, anoreksiya nervoza hastalarının % 50’sinden fazlasında gelişir. Her iki tipin farklı öykü ve klinik görünümleri vardır. Tıkınırcasına yiyen/boşaltan anorektiklerin anoreksiya nervoza’lılardan çok bulimia nervozalılarla benzerlikleri vardır. Bu kişilerin ailelerinde aşırı kilolular olabilir, ve kendileride kısıtlayıcı tiplerden daha sık olarak geçmişlerinde daha kiloludurlar.
Tıkanırcasına yiyen/boşaltan tipler madde suistimali, impuls kontrol bozukluğu ve kişilik bozukluklarıyla ilişkili gibi görünmektedir.
Kısıtlayıcı anoreksiya nervoza’lılar yiyecek çeşitlerini kısıtlarlar, mümkün olan en az kaloriyi alırlar, yiyecekler ve diğer maddelerle ilgili olarak obsesif kompulsif eğilimler gösterirler. Her iki tip de beden yapısı ve kilo ile aşırı ilgilidir, her gün saatlerce egzersiz yapabilir ve garip yeme davranışları gösterebilir. Sosyal izolasyon, depresif bozukluk semptomları ve azalmış cinsel istek her iki tipte de bulunabilir. Bazı anoreksiya nervoza hastaları tıkanırcasına yemeden çıkartabilir.
TEDAVİ: Hastada ilaç, davranışçı terapi ve diyet düzenleme tedavileri uygulanır. Bu hastalarda sıklıkla hastane yatışı gerekebilir.
BULİMİA NERVOZA (BN )
BN’nın temel özellikleri yineleyen tıkanırcasına yeme atakları, tıkanırcasına yeme atakları sırasında yeme üzerinde denetimin olmadığı duygusu; kendisinin yol açtığı kusma, laksatif ve diüretiklerin gereksiz kullanımı, kilo alınımını engellemek için hiç yemek yememe ya da aşırı egzersiz ve vücut şekli ve ağırlığından gereğinden fazla etkilenen kendini değerlendirmedir. Tıkınmalar, kusmaların yaklaşık bir yıl öncesinden başlar.
Kusma sıktır ve genellikle boğazı parmakla zorlayarak uyarılır, bununla beraber bazı hastalar istedikleri zaman kendiliğinden kusabilmektedir. Kusma abdominal ağrıyı ve şişkinlik hissini azaltır ve hastanın kilo alma korkusu olmaksızın yemeye devam etmesine izin verir. Epizodu sıklıkla depresyon izler ve buna tıkınma sonrası elem adı verilir. Tıkınma atağı sırasında hastalar tatlı, yüksek kalorili ve genellikle kek, pasta gibi yumuşak gıdalar yerler. Gıdalar gizli ve hızlı hatta bazen çiğnenmeden yenir.
Çoğu BN hastası normal kilo sınırlarındadır, fakat bazen düşük ya da yüksek kiloda olabilirler. BN hastaları beden yapısı ve görünümleriyle ilgilidirler, başkaları tarafından nasıl göründükleri ve cinsel olarak aktiftirler. Çoğu BN hastası seks konusuna ilgisiz olan anoreksiya nervoza hastalarıyla karşılaştırıldığında cinsel çekiciliğe sahiptir. BN hastalarının öykülerinde bazen pica ve yemek uğraşları bulunabilir.
Boşaltıcı tip bulimia nervoza hastalarının, kusmaya ve laksatif kötüye kullanımına bağlı tıbbi komplikasyon riskleri olabilir. Tekrarlayan kusmaları olan hastalarda nadirde olsa gastrik ve özofagiyal yırtılma riski vardır. Boşaltan BN hastaları, tıkınırcasına yeme sonrası diyet ve egzersiz yapanlardan farklı özellikler gösterirler.
BN mizaç bozukluğu ve dürtü kontrol bozukluğu olan kişilerde daha yüksek oranlardadır. Yine maddeye bağlı bozukluklar ve çeşitli kişilik bozukluklarında BN riski bildirilmiştir. BN hastalarında ayrıca anksiyete bozuklukları, bipolar I bozukluğu ve dissosiyatif bozukluklar, ve cinsel taciz öyküsü artmış oranlardadır.
TEDAVİ: Hastada ilaç, davranışçı terapi ve diyet düzenleme tedavileri uygulanır. Bu hastalarda sıklıkla hastane yatışı gerekebilir.
KAYNAKLAR:
Kaplan HI, Sadock BJ. Synopsis of Psychiatry. Behavioral Sciences, Clinical Psychiarty. Eighth Edition. 1998. |
